Lãi suất liên ngân hàng bùng nổ lên 10%: Áp lực thanh khoản hệ thống trước ngưỡng cửa Tết Nguyên Đán

Thị trường tiền tệ những ngày đầu tháng 2/2026 đang chứng kiến những biến động mạnh chưa từng thấy trong nhiều năm trở lại đây. Theo báo cáo đánh giá nhanh từ Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), lãi suất liên ngân hàng đã ghi nhận một đợt tăng sốc, đẩy chi phí vốn vay mượn giữa các ngân hàng lên mức đỉnh điểm, buộc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải can thiệp mạnh mẽ để ổn định hệ thống.

Cú sốc lãi suất qua đêm và động thái của Ngân hàng Nhà nước

Trong ba ngày vừa qua, lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng đã có nhịp tăng phi mã. Đỉnh điểm là phiên ngày 3/2/2026, lãi suất này đã chạm mức 17.25%/năm trước khi hạ nhiệt về quanh ngưỡng 9.5% ở thời điểm hiện tại. 

Đây là một diễn biến khá bất ngờ đối với thị trường dù quý 1 thường là giai đoạn cao điểm về nhu cầu vốn. 

Để đối phó với tình trạng căng thẳng thanh khoản, NHNN đã ngay lập tức có động thái hỗ trợ thông qua việc bơm ròng khoảng 161,000 tỷ đồng thông qua nghiệp vụ mua kỳ hạn giấy tờ có giá (OMO) trong hai phiên đầu tháng, kết hợp với các hoạt động hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn nhằm bổ sung nguồn tiền mặt kịp thời cho hệ thống.

Sự lệch pha giữa tín dụng và huy động là nguyên nhân cốt lõi

KBSV chỉ ra rằng nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung tiền đến từ chênh lệch quá lớn giữa tăng trưởng tín dụng và huy động trong năm 2025. 

Duy trì nền lãi suất thấp trong thời gian dài đã khiến kênh tiền gửi trở nên kém hấp dẫn, dẫn đến tăng trưởng huy động thị trường 1 chỉ đạt 15.1%, trong khi tăng trưởng tín dụng lại bứt phá lên tới 19.6%.

Theo số liệu từ 15 ngân hàng lớn nhất do KBSV theo dõi, chỉ số LDR (tỷ lệ dư nợ tín dụng trên vốn huy động) thị trường 1 đã vọt lên mức 115% so với mức 110% hồi đầu năm. 

Dù các ngân hàng đã rục rịch tăng lãi suất huy động để thu hút dòng tiền, nhưng tác động này thường có độ trễ nhất định. Các chuyên gia kỳ vọng áp lực này sẽ chỉ thực sự được giải tỏa sau khi kết thúc quý 1/2026.

Tác động bất ngờ từ chính sách thuế hộ kinh doanh

Một yếu tố mới phát sinh trong năm 2026 góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt thanh khoản là sự thay đổi trong chính sách thuế đối với hộ kinh doanh. 

Với việc nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm, khoảng 240,000 hộ kinh doanh có doanh thu trên mức này đang có xu hướng ưu tiên giao dịch bằng tiền mặt thay vì chuyển khoản để giảm thiểu kê khai thuế. 

KBSV ước tính có khoảng 24,000 tỷ đồng (tương đương 0.15% tổng số dư huy động) bị giữ lại ngoài hệ thống ngân hàng mỗi quý do yếu tố này. Tâm lý tiêu cực trong giai đoạn đầu áp dụng luật mới có thể khiến lượng tiền mặt bị giữ lại trong dân cư cao hơn dự kiến trong ngắn hạn, gây áp lực trực tiếp lên nguồn vốn huy động của các nhà băng.

Yếu tố mùa vụ và triển vọng dài hạn

Bên cạnh các nguyên nhân nội tại, tính mùa vụ trước Tết Nguyên Đán luôn là "thử thách" định kỳ đối với thanh khoản hệ thống. Nhu cầu tiền mặt tăng cao để phục vụ chi trả lương, thưởng, thanh toán hàng hóa và mua sắm Tết thường đẩy lãi suất qua đêm tăng cao trong quý 1. 

Tuy nhiên, KBSV đánh giá đây chỉ là biến động tạm thời và lãi suất liên ngân hàng sẽ sớm đi vào quỹ đạo ổn định ngay sau kỳ nghỉ lễ khi dòng tiền quay trở lại hệ thống.